พวกเราหลายคนประสบปัญหาการทำสมาธิ จิตไม่นิ่ง ซัดส่าย คิดโน่นคิดนี่ไม่รู้จบ หรือจิตขาดกำลัง อ่อนแรง หลุดจากสมาธิ ง่วงนอนและบางคนก็เลยหลับไปในสมาธิ

คัมภีร์ลัมริม ดวงประทีปชัดใสแห่งคำสอน มีคำแนะนำที่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งที่จะช่วยให้เราทำสมาธิได้ดีขึ้น

ประการแรก – เราควรมีจิตไม่ยึดติดในสังสารวัฏ เห็นความไร้แก่นสาร และสามารถปล่อยวางได้ เพราะการไม่ยึดติดเป็นกุญแจดอกสำคัญที่จะนำไปสู่การทำสมาธิให้ได้ดี

ประการที่สอง – ยึดพระอาจารย์และพระรัตนตรัยเป็นสรณะ ด้วยศรัทธาจากก้นบึ้งของหัวใจ และเจริญโพธิจิต ด้วยจิตที่ปรารถนาจะนำพาทุกชีวิตไปสู่การหลุดพ้น ไม่ให้ชีวิตใดต้องทนทุกข์ในสังสารวัฏ

ประการที่สาม – รักษาศีล ข้อนี้คัมภีร์เน้นว่าเป็นหัวใจของการทำสมาธิให้ได้ดี ดังข้อความที่ว่า

ในลำต้นแห่งศีลที่เปล่งประกาย

ดวงประทีปแห่งสมถะส่องสว่าง

และแสงแห่งปัญญาญาณซึ่งดับความมืดมนฉายออกมา

ประการที่สี่ – ศึกษาข้อเสียของการทำสมาธิเพื่อให้จิตนิ่ง (สมถะ) และเพื่อให้เกิดปัญญาในการตระหนักรู้สภาวธรรม (วิปัสสนา) ซึ่งมีหกข้อ การหมั่นนึกถึงข้อเสียเหล่านี้จะทำให้เราระมัดระวังตัวก่อนทำสมาธิ

ข้อเสียเหล่านี้ ได้แก่

1. ลืมสิ่งที่จะจดจ่อ (เครื่องรองรับของสมาธิ เช่น ลมหายใจ รูปองค์พระ หรืออักขระ)

2. จิตไม่อยากปฏิบัติ เกียจคร้าน

สองข้อนี้เป็นอุปสรรคลำดับแรกๆ ของการฝึกสมถะ

3. จิตขาดความชัดใส อ่อนแรง ง่วงนอน ซึ่งมักเกี่ยวกับลักษณะของธาตุเจ้าเรือนและประเภทของอาหารที่กิน

4. จิตซัดส่าย อยู่กับสิ่งที่จดจ่อเพียงครู่หนึ่ง เมื่อมีสิ่งมากระทบอายตนะ ก็เผลอไปตามสิ่งนั้น หรือเผลอตามความคิด

สองข้อนี้เป็นอุปสรรคหลักในขณะทำสมาธิ

5. ปรับเปลี่ยนการปฏิบัติในขณะที่ไม่ควรทำ – เมื่อจิตมีความมั่นคงดีอยู่แล้ว แต่พยายามทำมากเกินไป

6. ไม่ปรับเปลี่ยนการปฏิบัติในขณะที่ควรทำ – เมื่อจิตไม่มีความมั่นคง ขาดความชัดใส หรือวอกแวก ควรแก้ไขแต่ไม่แก้ไข

สองข้อนี้เป็นอุปสรรคที่ทำให้สมาธิไม่ก้าวหน้า

กฤษดาวรรณ เกซัง ตาวา

เรียบเรียงจาก คัมภีร์ลัมริม ดวงประทีปชัดใสแห่งคำสอน

25 สิงหาคม 2562